چکیده

ملاصدرا از اندیشمندان متفکر در اخلاق فلسفی است که دارای آراء ونظرات ممتازی در فلسفه وعلم النفس می‌باشد. نفس شناسی حکمت متعالیه همچون جسمانیه الحدوث وروحانیه البقاء بودن نفس، حرکت اشتدادی جوهری نفسانی، تنوع نفوس از ابتکارات ملاصدرا می‌باشد که دریچه‌ی جدیدی بر مسائل علم النفس گشود که موجب گردیده درتبیین اهداف ومسائل و روش‌ها وانگیزش‌های اخلاقی نیز تاثیر گذار باشد وتبیین جدیدی را ارائه دهد. این تحقیق به روش تحلیلی به دنبال پاسخ به این پرسش است که مسائل علم النفس از منظر صدرا چه تاثیر ونقشی در اخلاق فلسفی دارد؟ برخی از یافته های این تحقیق عبارتند از: طبق دیدگاه صدرا هدف از اخلاق سعادت حقیقی است وبرترین سعادت حقیقی کمال عقل نظری می‌باشد چون از سنخ ادراک است. همچنین حرکت انسان به سمت سعادت مرتبه به مرتبه وتشکیکی می‌باشد که با تهذیب اخلاق جوهر نفس انسان به سمت سعادت حقیقی رهنمون میشود. تاثیر مسائل نفس شناسی حکمت متعالیه در مسائل اخلاقی همچون اوصاف وارزش‌های اخلاقی، اصول وقواعد اخلاقی (قاعده اعتدال) وانگیزش‌های اخلاقی(تجسم اعمال) قابل توجه است.طبق دیدگاه حکمت متعالیه تاثیر قوای عقلانی بر اوصاف این است که قوه‌ی عاقله همه‌ی هستی انسان است و هرچه انسان عقلانی شود بسط وجودی پیدا کرده واخلاقی تر می‌شود. طبق دیدگاه حکمت متعالیه در قاعده اعتدال با تسلط قوه‌ی عاقله که همه‌ی هستی انسان است نه فقط قوه‌ای از قوای نفس، ملکه عدالت حاصل شده وفضایل حاصل شده موجب بسط وجودی و اخلاقی تر شدن می‌گردد.در انگیزش‌های اخلاقی نیز با اثبات تجسم اعمال بر مبنای حرکت جوهری، فاعلیت نفس، تجرد خیال وخلق صور بدون مشارکت ماده، تجسم اعمال و اخلاق را اثبات می‌کند و با توجه به اثبات جاودان بودن آثارِ اعمال ونیات وملکات اخلاقی، انگیزش اخلاقی محکم و اجتناب ناپذیری را ارائه می‌دهد. در روش‌های اخلاقی(تهذیب نفس) نیز جسمانیه الحدوث وروحانیه البقاء بودن نفس و حرکت جوهری مبنا می‌شود برای حرکت و کسب تدریجی تهذیب نفس که بعد از روحانیت البقاء بودن نفس آغاز می‌شود.

دانش آموخته

• حمیدرضا تقدیری

استاد راهنما

• مهدی فدائی

  مدیر گروه اخلاق و تربیت دانشگاه باقرالعلوم (ع)

استاد مشاور

• حسن معلمی

  استاد گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام