اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
هویت فردی و از خود بیگانگی از منظر آیات و روایات
کارشناسی ارشد
چکیده
شناخت هویت فردی انسان و ازخودبیگانگی او نقش زیربنایی در علوم انسانی دارد، اما ناكارآمد بودن نظریاتی كه مكاتب بشری در این باب ارائه دادهاند، لزوم بهرهمندی از منبع وحیانی را آشكار میسازد. اما در اینباره تحقیقی جامع با محوریت اسلام صورت نگرفته است. پژوهش حاضر برای یافتن دیدگاه اسلام در اینباره پس از بررسی مفهومی این اصطلاحات در علوم انسانی به تبیین دیدگاه مكاتب فلسفی غرب، همچون اگزیستانسیالیسم در مورد هویت و ازخودبیگانگی انسان پرداخته تا موضوع بحث و نقاط ضعف و قوت این مكاتب روشن شود. بخش اصلی این پژوهش به استخراج مؤلفههای هویت فردی بر مبنای نصوص اسلامی و دیدگاههای علمای اسلام میپردازد، در بیان اولین مؤلفه آیه كریمه (نسوا الله فانساهم انفسهم) به عنوان كلید طلایی حل معمای هویت انسان معرفی شده و با الهام از آن مؤلفه باطنی هویت (شناخت و ارتباط درونی با آفریدگار) به عنوان محور هویتهای دیگر انسان مطرح میشود. پس از طرح مؤلفههای دیگر، توجه به فقر و عینالربط بودن به خداوند به عنوان آخرین مؤلفه، مطرح شده كه نشان میدهد انسان هنگامی خود را به نیكی میشناسد كه از نگاه استقلالی دست شسته خود را آیت و آینهدار الهی بداند. مقام عالیای كه انسان در این وادی میتواند به آن برسد فنای فیالله میباشد. كه با رسیدن به آن، هویت اصیل انسان محقق میشود. هویت فردی از دیدگاه اسلامی دارای برجستگیهای همچون؛ معنادار شدن زندگی، ارائه الگویی بهنام انسان كامل، توجه به امدادهای غیبی و نقش شیطان در مغالطه هویتی است. ازخودبیگانگی در اسلام از فراموشی خداوند ناشی میشود. «خود»، امری واقعی بوده و مراد از آن جنبه متعالی و ملكوتی انسان است. راههای تكامل هویت و عوامل ضعف آن، با استفاده از مبانی هویت و مباحث تربیتی آیات و روایات، استخراج شده كه در این وادی بحث معرفه النفس، طریق و مراحل آن حائز اهمیت است. زمینه سازی برای هویت اصیل در كودكی و نوجوانی و شكوفائی آن در جوانی و ارتقا و تكامل آن تا پایان عمر و راههای درمان ازخودبیگانگی مباحث پایانی را تشكیل میدهند. لازم به ذكر است كه این پژوهش درآمدی بر بحث هویت بوده و بر اساس مبانی مستفاد از آیات و روایات مجال برای بحثهای گستردهتر فراهم است. بحث تطبیقی با هر یك از ادیان و مكاتب دیگر، كه در اینجا به قسمتی از آن پرداخته شده، شایسته تحقیقاتی مفصلتر میباشد. واژههای كلیدی: هویت دینی، هویت فردی، بحران هویت، ازخودبیگانگی، خود شناسی.
دانش آموخته
استاد راهنما
محسن قمی
دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، مجلس خبرگان رهبری، هیات موسس دانشگاه آزاد اسلامی و ...
استاد مشاور
حسین شرکت توسلی
عضو هیات علمی گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام