چکیده

امنیت سیاسی از جملۀ نیازهای اصلی و ضروری در حیات اجتماعی انسان به‎شمار می‎رود. دین اسلام به‎مثابۀ برنامه‎ای جامع برای زندگی فردی و اجتماعی بشر، به این نیاز کلیدی توجه داشته که بهره‎مندی از تعالیم آن و دستیابی به امنیتی پایدار و متعالی، نیازمند استنباط نظریۀ امنیت سیاسی از منابع اصلی اسلامی(قرآن و روایات) می‌باشد. با وجود چنین ظرفیتی در دین اسلام، تاکنون پژوهش‎های زیادی در این زمینه صورت نگرفته است. اندک‎پژوهش‎های موجود نیز نتوانسته‎اند نظریۀ جامعی را ارائه کنند. لذا این پژوهش درصدد است تا نظریۀ امنیت سیاسی را از منظر آیات و روایات اسلامی استخراج نماید. برای این منظور نیز از روش تحلیلی استنباطی و تفسیر موضوعی استنطاقی(و برون‎قرآنی) بهره‎جسته و از مؤلفه‎های هفتگانه یک نظریۀ امنیتی و رویکرد دولت‎محور مردم‎پایه به‎عنوان چارچوب مفهومی و نظری استفاده شده است. یافته‎های این پژوهش دربارۀ نظریۀ امنیت سیاسی در آیات و روایات نشان داد که: ۱- سازۀ امنیت سیاسی بصورت مصونیت دولت اسلامی از تهدیدات سیاسی داخلی و خارجی با هدف بقاء حاکمیت زمینه‎ساز پیشرفت متعالی تعریف می‎شود. ۲- امنیت سیاسی دارای سه بعد نرم(فکری)، نیمه‎سخت(نهادی) و سخت(مادی)می‎باشد که ناظر به آخرت است و لذا متعالی است. ۳- دولت اسلامی با سه عنصر ایدئولوژی اسلامی، نهادهای حکومتی مردمی، سرزمین اسلامی، مرجع نهایی امنیت سیاسی است. ۴- امنیت سیاسی دارای سطوح مختلف؛ خرد(فردی)، متوسط(جامعه‎ای/گروه‎های اجتماعی و ملی) و کلان(منطقه‎ای، امّتی، بین‎المللی) است. ۵- خودی و غیرخودی در امنیت سیاسی با محوریت ارزش‎های اسلامی و انسانی و بصورت عملیاتی؛ با توجه به تامین/تهدید نسبت به عناصر دولت اسلامی مشخص می‎شود. ۶- در نظریۀ امنیت سیاسی با هدف دفع ویا رفع تهدیدات از عناصر دولت اسلامی، روش‎های سلبی و ایجابی تجویز می‎شود. ۷- توحیدمحوری، مردم‎گرایی، حیات عزتمندانه، وحدت‎گرایی، عدالت‎مداری و پرهیز از ظلم، اررشمداری، عدم‎تبعیت از کفار، عدم‎دوستی با دشمنان، استقامت در راه حق، زندگی جهادی و تقواپیشگی، از مهمترین راهکارهای استراتژیک در نظریۀ امنیت سیاسی می‎باشند. نتایج این پژوهش ضمن ایجاد توسعۀ علمی در مباحث مربوط به امنیت، در امر قانونگذاری و نحوۀ مواجهه با تهدیدها و بحران‎های سیاسی داخلی و خارجی کاربرد دارد.

دانش آموخته

• علی اصغر نصیری

  استادیار دانشکده صنایع و مدیریت دانشگاه صنعتی شاهرود سطح چهار فقه و اصول / اندیشه های سیاسی(امنیت)

استاد راهنما

• نجف لک زایی

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

استاد مشاور

• محمدتقی آل سید غفور

  عضو هیات علمی و مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام نماینده مردم شوشتر در دوره اول مجلس شورای اسلامی