چکیده

سؤال اصلی در این پژوهش این است که عدالت اجتماعی از دیدگاه علامه طباطبایی(ره) چیست؟ ساز و کارهای تحقق عدالت اجتماعی و همچنین شاخصه های سنجش عدالت اجتماعی کدام است؟ فرض ما دراین پژوهش این بوده است که علامه طباطبایی (ره) دارای نظریه اجتماعی در موضوع پژوهش (عدالت اجتماعی) میباشد. و عدالت اجتماعی را به معنای اعطاء کل ذی حق حقه بما ینبغی له میداند که متضمن معنای تعادل و توازن و تساوی و تکافی با رعایت حقوق و استحقاق‌ها و اولویت‌ها میباشد. در فصل اول برای اثبات این فرضیه ابتداء مفهوم لغوی و اصطلاحی عدالت را بیان نمودیم و در یک جمع بندی به این نتیجه رسیدیم که تمام معانی و تعاریفی که برای عدالت شده است (تساوی و برابری، تعادل و تناسب و توازن، رعایت استحقاق‌ها و قابلیت‌ها بههمان تعریفی بر میگردد که علامه طباطبایی(ره) فرموده‌اند و تعریف علامه ریشه در طول تاریخ فکر و اندیشه بشری دارد و آیات آن را تأیید میکند. در باب مبانی عدالت اجتماعی فطری بودن، عقلی بودن، شرعی و دینی بودن و حق بودن عدالت اجتماعی و همچنین اضطرار و نیاز و ضرورت زندگی اجتماعی بر اساس عدالت در مرتبه ثانوی را به عنوان مبانی عدالت اجتماعی مطرح نموده ایم. د چارچوب نظری با اینکه معتقد بودیم مرحوم علامه طباطبایی (ره) دارای نظریه اجتماعی اسلام است اما دیدگاه‌های خواب نصیرالدین طوسی به عنوان نظریه مشابه مطرح شده است و همچنین نظریه‌های مخالف را که شامل مکتب اصالت فائده جرمی بنتام و جان استوارت میل و همچنین مکتب اصالت وظیفه کانت و جان رالز و نظریه نسبیت عدالت را آورده‌ایم که این نظریه‌ها به جانب افراط و تفریط رفته‌اند. در فصل دوم به ساز و کارهای عدالت اجتماعی از دیدگاه علامه طباطبایی پرداخته شده است که شامل ساز و کارهای تحقق عدالت اجتماعی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و حقوقی می باشد. در عدالت سیاسی موضوعات مشارکت مردم، رهبری و حکومت اسلامی و قانون را مورد بحث و بررسی قرار داده‌ایم. در عدالت اقتصادی ساختار نظام قتصادی، ساز و کارهای اصلاح ساختار نظام اقتصادی را از قبیل اشتغال، نظام طبقاتی، تبعیض، فقر و غنی، عمران و آبادانی، ربا، اسراف و بالاخره انفاق و صدقات را مطرح نموده‌ایم در باب عدالت حقوقی نیز رابطه وثیق عدالت و حقوق و اهمیت عدالت حقوقی و حقوق طبیعی و موضوعه و نظام قضایی و بالاخره شرایط مجریان عدالت از دیدگاه علامه طباطبایی (ره) مورد بحث قرار گرفته است. در فصل سوم به یک شاخص عام (عدالت فردی) که در همه ابعاد زندگی اجتماعی انسان جاری و ساری است اشاره شده است و به شاخصهای خاص هر یک از ابعاد سیاسی (مشارکت رضایت مندانه) و اقتصادی (تعدیل ثروت و فقر، ثبات اقتصادی) و حقوقی (حق مداری) پرداخته شده است.

دانش آموخته

• عبدالرحیم علی زاده

استاد راهنما

• علیرضا صدرا

  دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران

استاد مشاور

• نجف لک زایی

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی