چکیده

پژوهش حاضر به بررسی وضعیت شیعیان با تكیه بر امامیه در دوره دوم خلافت عباسی( 232 - 334 ق ) می پردازد. در این پژوهش سعی شده است به این سؤال كه: وضعیّت شیعیان از لحاظ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دوره دوّم خلافت عبّاسی چگونه بوده است؟ پاسخ داده شود. فرضیه در نظر گرفته شده چنین است: علی رغم وجود خلفایی همچون متوکل عبّاسی و اقدامات سخت گیرانه آنها برضد شیعیان و رهبران آنها و نیز وجود مذاهب و فرقه های مذهبی مخالف تشیع، شیعیان در این دوره با توجه به وجود امامان (ع)، خاندان ها و رجال برجسته و مراکز و دولت های شیعی رو به توسعه داشتند. برای بررسی فرضیه مذكور ابتدا دور نمایی از خلافت عباسی به خصوص وضعیت آن در دوره دوم ارائه شده است. سپس در فصل سوم به تعریف واژه شیعه و چگونگی پیدایش و انتشار آن در اقصی نقاط بلاد اسلامی تا عصر دوم خلافت عباسی پرداخته شده است. در فصل چهارم رساله به وضعیت سیاسی شیعه اعم از حکومت های شیعی، وزرا و خاندان های شیعی و دیگر افراد شاغل در دستگاه حکومتی عباسیان پرداخته شده است. شیعیان در این دوره که سخت ترین ادوار تاریخ خود را می گذراندند، موفق به تشکیل حکومت های مستقلی شدند. در فصل پنجم پژوهش حاضر وضعیت اجتماعی شیعیان بررسی شده است. این فصل گستره جغرافیائی و زندگی اجتماعی شیعیان و مسئله رهبری جامعه شیعی را شامل می شود. در فصل آخر هم به وضعیت علمی و فرهنگی شیعه پرداخته شده است. در این فصل به این نتیجه رسیدیم که به همت علما و دانشمندان، افکار و اندیشه و عقاید شیعه در این دوره به صورت مدون و درچارچوب تعریف شده از سوی امامان معصوم (ع) در آمد. آثار فرهنگی به جا مانده از این عصر گویای رشد فرهنگی شیعه در این دوره می باشد. با توجه به مطالب مطرح شده نتیجه می گیریم كه در دوره دوم خلافت عباسی با وجود سختیها و موانع سر راه، با درایت ائمه (ع) و نفوذ افراد شیعی در دستگاه حكومتی و وارد نشدن در درگیری های نظامی و فعالیت علما، افكار و اندیشه های امامیه رشد و توسعه یافت و جمعیت شیعه نیز رو به فزونی نهاد. واژه های كلیدی: شیعیان، خلافت عباسی، متوکل عبّاسی، دولت های شیعی، مراكز شیعی.

دانش آموخته

• قهرمان کرمی

استاد راهنما

• سید حسین فلاح زاده

  دانشیار گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

استاد مشاور

• حسین ایزدی

  عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام