چکیده

ارکان دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی اول را تمرکز منابع قدرت در دربار، گسترش دیوان سالاری و ارتش مدرن تشکیل داده است. ارکان سازنده ی فوق الذکرِ دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی اول در سیاستهای ذیل در ایران نمایان گردید: امنیت و سیاست های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و مذهبی. با توجه به سیاست های دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی در ایران، در این رساله مواضع و رویکردهای عالمان دینی شیعی به دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی که تابعی از دو متغیر اساسی یعنی «امنیت داخلی و خارجی» و «سیاست های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی» بوده، با تأکید بر الگوی نظری دولت مطلقه ی جان فرانکو پوجی - که بنا به اعتقاد نگارنده بیشترین انطباق را با واقعیتهای اجتماعی موجود در ایران و دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی دارد - مورد پژوهش قرار می گیرد. پس از بررسی ماهیت دولتهای متمرکز مطلقه و عوامل مؤثر در تکوین آن در کشورهای اروپایی در دیدگاه پوجی، به شاخصه های نظری وی در دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی یعنی تمرکز انحصار قدرت در دربار، گسترش دیوان سالاری و شکل دهی به ارتش مدرن، پرداخته می شود. با تأکید بر شکل گیری دولت شبه مدرن پهلوی که ریشه در تغییر و تحولات نظام پس از مشروطه در ایران داشته، مواضع عالمان دینی شیعی نسبت به متغیرهای فوق-الذکر، در قالب مواضع ذیل مورد بررسی قرار می گیرد: رویکرد و موضع انزواگرایانه، رویکرد و موضع حمایت-گرایانه و رویکرد و موضع مبارزه و خصم گرایانه. رویکرد انزواگرایانه بیشتر از طریق آیت الله حایری مؤسس حوزه ی علمیه ی قم و به تبعیت از ایشان توسط حضرات آیات آقایان حجت کوه کمری تبریزی، صدر و خوانساری در رأس حوزه ی علمیه ی قم صورت گرفته است. موضع حمایت گرایانه بیشتر از طریق عالمان دینی عراق همچون آقای نایینی که کم و بیش تا آخر دوران دولت مطلقه ی شبه مدرن پهلوی صورت پذیرفته و عالمان دینی ساکن در تهران نیز همچو آقایان آشتیانی و بهبهانی سیاست عالمان نجف را پیگیری کرده اند. و اما سیاست خصمانه و درگیری با دولت مطلقه ی پهلوی توسط عالمان مبارزی همچو نورالله اصفهانی، شاه آبادی، حاج آقا حسین قمی، سید حسن مدرس، میرزا صادق آقا مجتهد تبریزی وعده ای دیگر از عالمان دینی به مرور از زمان شکل گیری سیاست های نوین فرهنگی، اجتماعی و مذهبی، پیگیری گردیده است.

دانش آموخته

• حسن جباری نصیر

استاد راهنما

• منصور میراحمدی چناروئیه

  استاد تمام گروه علوم و اندیشه سیاسی و معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی ، رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی

استاد مشاور

• داود فیرحی

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران