چکیده

عارف سترگ جناب صدرالدین قونوی از برجسته‌ترین افراد مؤثر در مباحث عرفان نظری و مهم‌ترین شارح مبانی شیخ اکبر است. وی با قلم توانای خود علاوه بر مباحث عرفان نظری، نگاهی نیز به تطبیق این مبانی در شرح احادیث و آیات شریفه قرآن به خصوص سوره حمد داشته که از آن به عنوان تفسیر باطنی یا تاویل نام میبریم. تفسیر باطنی یا تاویل در واقع حاصل تلاشی است که عارفان به موازات شناخت چینش نظام هستی (کتاب تکوین)، در فهم بطون هفت‌گانه متون دینی به خصوص قرآن مجید (کتاب تشریع) انجام داده‌اند. در این مسیر، جناب صدرالدین تلاش کردند، علاوه بر بهره‌گیری از مباحث عرفان نظری و کشفیات خود، به برخی از روش‌ها و مبانی آن‌ها اشاره کنند تا راه رسیدن به معارف و اصول دین از مسیری غیر از کشف نیز هموار شود. از این روش‌ها تعبیر به روش‌های فنی ـ عمومی شد. این روش‌ها عبارتند از: روش طولی، روش عرضی و روش جری و تطبیق که در این رساله به تعریف و مبانی آن ها اشاره شده است. منظور از روش طولی زدودن و پیرایش زبان عرفی و رسیدن به روح معناست. در روش عرضی جمیع معانی محتمل یک لفظ، پذیرفته میشود. معنای موافق با سیاق تفسیر آیه و بقیه معانی نوعی تاویل به شمار میروند که از آن به تاویل عرضی نام میبریم. در جری و تطبیق نیز حکم از فردی بر فرد دیگر تطبیق داده میشود. روش‌های فوق دارای مبانی مشترکی ـ نظیر امکان فهم معانی باطنی قرآن و حدیث، بطون داشتن کتاب تکوین، کتاب تشریع و حقیقت انسانی ـ و مبانی مختصی ـ نظیر «وضع الفاظ برای روح معنا» در تاویل طولی و جری و تطبیقی و «استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد» در تاویل عرضی ـ هستند. در پایان نیز به نقش کشف و شهود در فهم متون دینی و نقش آن در روش فنی عمومی اشاره شده است.

دانش آموخته

• جواد جعفریان

استاد راهنما

• سید یدالله یزدان پناه

  استاد سطح عالی حوزه علمیه / عضو مجمع عالی حکمت و مدیریت گروه عرفان مجمع عالی حکمت اسلامی

استاد مشاور

• احمد واعظی

  استاد گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام / رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم / عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی