چکیده

لازمه‌ی مدیریت راهبردی فرهنگ، مطالعه فرهنگ است. برای شناخت فرهنگ روش‌های گوناگونی در علوم انسانی مرسوم است، اما این روش‌ها در سنت‌های غربی با مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی خاصی شکل گرفته‌اند و همچنین معمولا ابعاد فرهنگ را به یک بُعد از آن تحویل می‌دهند. بنابراین برای مدیریت بومی و اسلامی فرهنگ، نیازمند روشی هستیم که از یک‌سو بر مبانی اندیشه حکمت اسلامی تکیه داشته باشد و از سوی دیگر، فرهنگ را به‌صورت عمیق و همه‌جانبه مطالعه کند. به‌نظرمی‌رسد جریان‌شناسی این ظرفیت را داشته باشد که با صورت‌بندی علمی آن، این هدف را محقق سازد. برای دست‌یابی به این هدف در این تحقیق، جریان‌شناسی به‌صورت یک بسته «نظریه-روش» طراحی شده است. بسته نظریه‌-روش جریان‌شناسی شامل ۱٫مبانی و اصول بنیادین معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی جریان‌شناسی، ۲٫نظریه جریان و ۳٫روش جریان می‌شود. با توجه به ابعاد مختلف بسته نظریه-روش، در مراحل طراحی این بسته، از روش‌های گوناگونی استفاده شده است که همگی آن‌ها در «کیفی»بودن مشترک‌اند. بنابراین در مجموع روش این تحقیق از نوع کیفی چندروشی است. مطابق یافته‌های این تحقیق، بر اساس تحلیل نظریات اندیشمندان درباره‌ی جریان و جریان‌شناسی، تعریف برگزیده از جریان عبارت است از «پدیده‌یِ اجتماعیِ پویا و سیال با هویتی نظام‌واره‌یِ (=سیستمی) غیررسمی است که متشکل از مجموعه‌ی اصول و فروض معرفتی (=نظام مشترک معنایی) بوده که جمعیتی نظام‌یافته (=مدیریت‌شده) بر اساس آن معنا و در یک رابطه‌ی تأثیر و تأثری با محیط عمل کرده و اثر می‌گذارند.» روش جریان‌شناسی، فرآیندی میان‌رشته‌ای است که بر اساس مبانی حکمت اسلامی و با توجه به لوازم روش‌شناسانه‌ی تعریف برگزیده جریان، معماری می‌شود. جریان‌شناسی بعد از شناخت اجمالی، دارای دو مرحله‌ی اصلی است: اول مرحله شناخت توصیفی و دوم مرحله شناخت تجویزی، ارزیابانه، انتقادی و کاربردی. در مرحله اول، ابعاد جریان با بهره‌گیری از روش‌های متناسب با هر بُعد، در نسبت با یکدیگر به‌صورت نظام‌واره مطالعه می‌شوند و در مرحله دوم با اصول حق و باطل، عیار هر جریان سنجیده می‌شود و در نهایت نیز می‌توان جریان‌ها را بر اساس معیارهای موردنیاز به‌صورت کاربردی تقسیم‌بندی کرد. جریان‌شناسی به‌مثابه نظریه-روش، بسته‌ای نظری است که برای مطالعه مقوله‌ی فرهنگ به‌معنای عام آن (به‌معنای نظام معنایی مشترک) کاربرد دارد؛ بنابراین در شناخت هر موضوع فکری، اندیشه‌ای و فرهنگی تاثیرگذار در بستر تاریخ می‌تواند استفاده شود. ازاین‌رو جریان‌شناسی به‌عنوان نظریه-روش در تمامی رشته‌های مرتبط با این مقوله نظیر فلسفه، کلام، معارف اسلامی، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی و مدیریت و تاریخ قابل بهره‌برداری خواهد بود.

دانش آموخته

• علی ابراهیم پور

استاد راهنما

• نعمت الله کرم اللهی

  دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

استاد مشاور

• سید محمد حسین هاشمیان

  دانشیار و مدیر گروه مدیریت راهبردی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام