چکیده

تساهل و تسامح امروزه بعنوان یك اصل دموكراتیك در سیاست كشورهاى مردم سالار مورد توجّه ویژه قرار دارد و اساسا تمامى نظام‏هایى كه به نوعى داعیه مردم سالارى دارند در صدد این هستند كه على‏رغم حاكمیت یك ایدئولوژى خاص، فرصت عرض اندام به ایده و اندیشه‏هاى مخالف نیز داده شود تا حكومت‏ها با توجّه به وجود گرایشات و اندیشه‏هاى متفاوت، شاهد همزیستى مسالمت‏آمیز میان آنها باشند. و با توجه به اینكه قانون اساسى در هر نظامى بیانگر و به بیانى دیگر، شناسنامه نظام مى‏باشد و براى پى بردن به ماهیت هر نظامى، قانون اساسى بعنوان منبع اصلى حقوق اساسى مطرح است. فلذا در این رساله در صددیم تا به بررسى جایگاه و حدود و ثغور اصل مذكور در قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران بعنوان نظامى كه مردم سالار دینى است بپردازیم. در این راستاست كه پس از بررسى مفاهیمى چون نظام سیاسى، اصل تساهل و تسامح، آزادى و... به بررسى پیشینه‏ى تاریخى این اصل در اسلام و سنّت پیامبر«صلى‏الله‏علیه‏و‏آله» و ائمه«علیهم‏السلام» مى‏پردازیم كه ضمن وجود این اصل در اسلام و حتّى ادیان ابراهیمى ما قبل آن، حدود و ثغور همچون اصل و مبانى اسلام، حفظ مسلمین و... را كشف مى‏نماییم سپس در نظریه جمهورى اسلامى و بعبارتى نظریه امام خمینى«قدس‏سره» نیز شاهد وجود پر رنگ این اصل پس از مدّنظر داشتن مواردى همانند مصلحت نظام ـ عدم وجود توطئه و...، هستیم. نهایتا رساله كه در صدد پاسخ به این سئوال اصلى مى‏باشد: جایگاه تساهل و تسامح در نظام جمهورى اسلامى ایران با تكیه بر قانون اساسى و حدود و قلمرو آن چیست؟ در فصل نهایى با توجّه به اینكه تساهل و تسامح را مى‏توان در حقوق اقلیت مسلمان و اقلیت دینى و حتّى اكثریت مردم (ملت) یافت ضمن بررسى این حقوق، وجود حقوق انسانى، سیاسى، اقتصادى، فرهنگى، آزادى عقیده و سیاسى و بیان و... در قانون اساسى را در مى‏یابیم كه همگى حاكى از وجود تساهل و تسامح است و همچنین قانون اساسى حدود و قلمروى این اصل را مواردى چون شرك، خلل به مبانى اسلام، تهدید و توطئه علیه نظام، اخلال به حقوق و مصالح عمومى، نقض اصول استقلال ـ آزادى، نقض قانون و وحدت ملى مى‏داند و معتقد است مادامى كه هر اندیشه و ایدئولوژى غیر حكومتى و مخالف، به این حدود برخورد و اصطكاك ننماید آزاد بوده و مورد حمایت نظام خواهد بود.

دانش آموخته

• مهدی اکبری

استاد راهنما

• منصور میراحمدی چناروئیه

  استاد تمام گروه علوم و اندیشه سیاسی و معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی ، رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی

استاد مشاور

• غلامرضا بهروزی لک

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام