اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
بررسی نقش تطابق عوالم وجودی در معرفت شناسی صدرالمتألّهین ره
دکتری
چکیده
نظریـه تطابقِ عوالم بیان کننده این ایده است که اگر موجودی در مرتبهای موجود باشد، از آنجا که مرتبـه وجودی و تشکیکی مقدّم بر او، باید کمالی بیش از او داشته باشد، پس مرتبـه بالاتر، وجودِ جمعی مرتبـه پایینتر خواهد بود؛ در این نوشتار، اثبات نمودهایم که عاملِ حکایت و نشانگریِ صورتِ ذهنی از شیءِ خارجی، اینهمانیِ وجودی و تطابقِ وجودیِ موجودِ برترِ مثالی نسبت به موجودِ مادّی است؛ زیرا بر اساسِ اصالت وجود و نظریـه تشکیک وجود، نمیتوان سخن از مناط بودن و منشأ بودنِ عینیتِ ماهوی در کاشفیت نمود؛ پس در هر صورت، اینهمانیِ وجودیِ وجودِ جمعی و وجودِ خاصِّ ماهیت، منشأِ علم میباشد؛ ملّاصدرا ره بر صدوری بودنِ رابطـه نفس و صورت ذهنی حسّی و خیالی اصرار میورزد؛ لیکن صدرا ره معتقد است نفس، مشاهده و علم حضوری به وجودِ عقلی دارد و همین مشاهده، عبارت از ادراک عقلی است؛ صدرا ره برای وجود، سه عالَم و سه مرتبه معرفی میکند؛ عالَمِ مادّه و عالَمِ میانه یا مثال و عالَمِ عقل؛ صدرا ره در برخی از عباراتِ خویش، سخنی دربار‹ دوگونه تحقّق برای ماهیت میکند؛ از نگاه صدرا ره گاهی مصداق، بگونهای است که کاملاً یعنی هم به لحاظ کمالات و هم به لحاظِ محدودیات و نقصانها، تابعِ ماهیت است؛ صدرا ره به چنین مصداقی، تعبیر به " فرد ، وجودِ بالفعل و وجودِ تفصیلی و وجودِ خاصّ " میکند. وی در قبالِ این نحوه از وجود، به مصداقی دلالت میکند که دارای کمالاتِ وجودی آن ماهیت است، لیکن محدود به حدودِ آن ماهیت نیست. به این وجود، وجودِ جمعی اطلاق میگردد؛ نظریـه وجودِ جمعی، قرائتِ دقیقتر و جامعتری نسبت به نظریـه مثالهای افلاطونی است؛ چرا که نظریـه مُثُلِ افلاطون، صرفاً متمرکز بر یافتنِ "فردِ " عقلی برای انواعِ جسمانی است؛ فارغ از چالشِ تشکیک در ماهیت، این نظریه در تبیینِ افرادِ مثالی به معنی افرادِ برزخی و یا فردِ الهی برای انواعِ جسمانی، قاصر است. کلید واژگان : تطابق، عالَم، وجود، علم، صدرالمتألهین ره
دانش آموخته
سید احمد غفاری قره باغ
عضو هیات علمی موسسه فلسفه و حکمت ایران
استاد راهنما
احمد واعظی
استاد گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام / رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم / عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی
استاد مشاور
سید محمود موسوی
دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
حسن عبدی
دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام