چکیده

نقلاب اسلامی و به دنبال آن دفاع مقدس یکی از پرتحول ترین و شگفت انگیزترین مقطع های تاریخی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در ایران است. بی شک بازکاوی تفکرات، رفتار و کردار شهدا که به عنوان اولین فرزندان این نسل بیشترین تأثیر را در برپایی و شکل گیری آن داشتند می تواند ارائه دهنده ی الگو و سرمشقی در حمایت و حفاظت از اصل انقلاب و دستاوردهای آن باشد؛ از این رو وصیت نامه های آنان که گنجینه های ماندگار آن دوران است و چهره های ایشان را بی پیرایه به ما بازمی شناساند می تواند ما را در شناخت تفکرات، انگیزه ها و اهداف شان یاری رساند. یکی از پرسش ها که به تحقق این هدف کمک می کند این است که آیا شهدا با تاریخ صدر اسلام آشنایی داشته اند؟ چگونه و تا چه میزان؟ روش تحقیق در این پژوهش تاریخی، توصیفی تحلیلی است و سعی شده از روش تحیل مضمون بهره برده شود. داده های اصلی این نوشتار؛ که همان وصیت نامه های شهدای دفاع مقدس استان قم می باشد از مرکز اسناد کل کشور به دست آمده و برای دسته بندی و پردازش اطلاعات از نرم افزار maxqda استفاده شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد شهدا عنایتی خاص به تاریخ صدر اسلام داشته و آن را بخش جدایی ناپذیر تاریخ شیعه و تفکرات آن می دانند؛ از این رو با بازنمایی دوره های مختلف ائمه معصومین علیهم السلام سعی کرده اند ابتدا خود از آن تبعیت کرده و سپس هم نسلان و آیندگان را نیز به بودن در این مسیر سفارش کنند؛ تا آن جا که آمار قابل توجهی از حوادث و وقایع دوره های مختلف تاریخ صدر اسلام مانند حوادث و وقایع زندگانی پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم، امیرالمومنین علی علیه السلام، فاطمه ی زهرا سلام الله علیها، امام حسن علیه السلام و سیدالشهدا علیه السلام در وصیت نامه های شان بازتاب پیدا می کند. از این میان عصر سیدالشهدا علیه السلام بیشترین بازنمایی را به خود اختصاص داده است؛ این امر می تواند گویای این مطلب باشد که شرایط سیاسی اجتماعی ابتدای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، تاریخ این عصر را بیشتر برای آنان یادآور بوده است و چون خودشان نیز این انقلاب را در راستای آن قیام می دانستند پا در همان مسیری نهاده اند که اباعبدالله علیه السلام برای آیندگان تبیین نموده است.

دانش آموخته

• خدیجه قاضی خانی

استاد راهنما

• محسن الویری

  استاد و مدیر گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

استاد مشاور

• ابراهیم فتحی

  همکار آموزشی گروه علوم اجتماعی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام / مدیر کل رصد دفتر تبلیفات اسلامی حوزه علمیه قم