چکیده

پژوهش حاضر در پی تعیین نقش انجمنهای مخفی در نهضت مشروطه با تأکید به نقش دو انجمن مهم و اثر گذار در مشروطه است؛ یکی تهران و دیگری تبریز. از این رو سوال اصلی و فرضیه‌های آن در راستای بیان همین موضوع طرح گردیده است. در پاسخ به پرسش اصلی این پژهش عنوان می کنیم که: انجمن های مخفی با توجه به برخورداری از تشکیلات و ایدئولوژی و سازمان دهی از نهادهای اثر گذار در مشروطه بوده اند. برای اثبات این مدعا نیاز به مقدمات و تمثیلات بسیاری است: لاجرم فصول متعددی را برای تحلیل و توضیح آن تدارک نموده‌ایم. و از آنجا که هر رویدادی در یک بستر آماده شکل می گیرد و محیط، زمینه‌های ایجاد آنرا فراهم می سازد، شناسایی این عوامل زمینه ساز خود نیمی از شناخت نسبت به اصل موضوع است. بنابراین، اوضاع سیاسی - اجتماعی - اقتصادی ایران مقارن ظهور مشروطه را بررسی کرده تا از آنجا ریشه‌های تشکیل انجمنهای مخفی را یافته و روشن کنیم که از این تنور داغ که سیاستهای جهانی بر آتش آن می افزوده‌اند، چگونه نهضت مشروطه سر بر میآورد و نقش این دو تنجمن در این میانه چه بوده است مطالب فوق فصل مقدماتی پایان نامه را تشکیل می دهد. در فصل اول به بررسی عوامل ایجاد مشروطیت بعنوان یک تحول بزرگ در تاریخ ایران پرداخته می شود بعلاوه در این فصل پیرامون تشک های سیاسی و تقسیم بندی آنها سخن خواهیم گفت. از آنجا که در جریان نهضت مشروطه و رهبری مخالفتها به سوی ایجاد مشروطه، نقش دو انجمن تهران و تبریز برجسته است از این رو در فصل دوم درباره انجمن تهران بحث می شود؛ انجمن تهران به عنوان حاصل انجمن اتحاد اسلام در قسطنطنیه به دنبال هواخواهی از انجمن استانبول بوده و در این راستا دایما با استانبول در ارتباط بوده در این فصل بر آنیم که پیرامون فعالیت این انجمن و جایگاه وقایع و مسایل به وقوع پیوسته در تهران در نهضت مشروطه و اهمیت این انجمن در پیشبرد نهضت صحبت شود. در فصل سوم نقش انجمن تبریز مورد بررسی قرار می گیرد؛ در این فصل پیرامون وقایع تبریز، جایگاه انجمن تبریز در مقاومت و پیروزی مشروطه، فعالیت احرار و آزادی خواهان در قالب گروه‌های مختلف مانند حزب اجتماعیون عامیون که در آن گروه های پراکنده متحد و متفق شده اند و با رعایت اصول حزبی سعی کرده‌اند اقداماتشان را به نتیجه برسانند بحث می شود. و بالاخره در فصل چهارم با ارتباط این دو انجمن با یکدیگر می پردازیم در این فصل به این موضوع اشاره می شود که اولین انجمن در تبریز تشکیل شده و تاثیرات مهمی بر انجمن ملی تهران و رویدادهای آن گذاشته است و در نهایت علت پیروزی انجمن تبریز و شکست انجمن تهران بررسی می شود.

دانش آموخته

• فاطمه نظرپورنجف آبادی

استاد راهنما

• حسین ایزدی

  عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

استاد مشاور

• نجف لک زایی

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی