چکیده

در مطالعه زندگی امام جعفر صادق این سئوال اساسی به چشم می خورد که چرا آن حضرت در هنگام زوال بنی امیه و ظهور بنی عباس، به عنوان یکی از افراد شاخص جامعه، اقدامی برای دستیابی به خلافت نکردند؟ ایشان در این دوره چه فعالیتی داشتند؟ امام صادق در خاندانی چشم به جهان گشود و تربیت یافت که یادگارن پیامبر بودند. ایشان دارای سجایا و خصوصیاتی بودند که معاصرانشان را به اعتراف با بزرگی و عظمتش واداشته بود. از این رو، عکس العمل ایشان در برابر تحولات زمانه قابل تامل است. معاصر با زندگی پر برکت ایشان، بنی امیه پس از سالها ظلم و ستم و بی کفایتی در حال انقراض بودند و بنی عباس که گروهی از بنی هاشم بودند فعالیت جدی برای دستیابی به خلافت داشتند. بنی الحسن (فرزند امام حسن مجتبی) نیز از سویی رهبری قیامهای بزرگ علیه بنی امیه را داشتند. امام صادق به جای اقدام سیاسی مستقیم و ایجاد حکت نظامی، به حرکت فرهنگی روی آوردند. در نتیجه تلاشهای ایشان مکتب و مدرسه فقهی و کلامی شیعه، به صورتی منسجم و مدون قبل از آنکه مذاهب چهارگانه اهل سنت شکل گیرد، به جهان اسلام عرضه شد. تبیین اسلام حقیقی، مرز بندی بین احکام واقعی و بدعتها، اصول دستیابی به حقیقت دین و فقه در این مکتب بلوغ یافت. در نتیجه علی رغم اینکه امام صادق حرکتی نظامی انجام نداد، اما آثار حرکت اجتماعی و فرهنگی ایشان دوام و پایداری یافت که نظیر آن در حرکت‌های نظامی معاصرشان به چشم نمی خورد.

دانش آموخته

• زهرا اختری

استاد راهنما

• حسن حضرتی

  دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تهران

استاد مشاور

• سید حسین فلاح زاده

  دانشیار گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام