اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
چالش حکمت متعالیه در تبیین فلسفی رجعت
1395,علمی پژوهشی
چکیده
از نظر ملاصدرا، تناسخ به معنای بازگشت نفوس به دیگر بدنها بوده، محال است؛حال آنکه این تعریف ظاهراً بر رجعت بهعنوان یکی از اعتقادات شیعه تطبیق میکند. ملاصدرا تعلق نفس را به بدنِ خاص منوط به داشتن مخصص میداند؛ درحالی که طبق مبانی وی، اجزای باقیمانده بدن، خالی از مخصص است. ازاینرو، این پرسش مطرح است که: وقتی در جریان رجعت، نفس جداشده از بدن مادی و مسافر عوالم برزخ، آهنگ رجوع به بدن مادی دنیوی خود میکند، آیا ملاصدرا مخصصی برای بدن دنیوی یا اجزای باقیمانده او در نظر دارد تا تعلق نفس به بدن، از ترجیح بلا مرحج بودن خارج شود، پیش از اینکه به اشکال تناسخ برسد؛ حال آنکه اشکال تناسخ نیز در بحث رجعت جدی است؟ تحقیق حاضر میکوشد با توجه به عبارات و موضعگیریهای ملاصدرا در بحثها و موضوعات مشابه به این پرسشها پاسخ دهد. تحلیلها نشان میدهد با فرض تعلق دوباره نفس به بدن مادی، ناگزیر از پذیرش تناسخ یا حفظ نوعی علاقه نفس و بدن برای حل همزمان معضل مخصص و تناسخ هستیم؛ چیزی که حکمت صدرایی آن را برنمیتابد، مگر اینکه با قرائت خاصی از تمثل در رجعت، پای تأویل را به ماجرای رجعت بازکنیم.