اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
نقش صحابه در تحولات فرهنگی و اجتماعی زمان پیامبر (ص)
1395,علمی تخصصی
چکیده
صحابه پیامبر (ص)، در مقام بزرگان جامعه صدر اسلام و بهعنوان کارگزاران و نخبگان جامعه، نقش اساسی در تغییرات و تحولات زمان خود ایفا نمودند. صحابه بر اساس جایگاه و نقش خود در جامعه و در حوزههای مختلف دست به اقداماتی زدند که در بسیاری از دگرگونیها و تحولات تأثیرگذار بودند. در این مقاله با توجه به نقش کلیدی و نخبگی که به صحابه دادهشده است، بر اساس نظریه نخبگان در تغییرات اجتماعی، نقش آنان در تحولات فرهنگی و اجتماعی زمان پیامبر (ص)، بررسیشده است. اینکه صحابه چگونه توانستند این نقشها را به دست آورند و چه عوامل و معیارهایی پایگاه اجتماعی آنان را تعیین و تثبیت کرد و بر اساس نقش و پایگاه اجتماعی خود، چه تأثیری بر تحولات فرهنگی و اجتماعی داشتهاند، موردتوجه قرار گرفت. فرضیهٔ این مقاله آن است که؛ عملکرد برخی از صحابه در تحولات جامعه در جهت ارزشهای اسلامی بود. با توجه به متون تاریخی و روایی این نتیجه به دست آمد که برخی از صحابه پیامبر (ص) به دلیل همسانی عملکردشان بر اساس ارزشهای مورد تأیید جامعه اسلامی، توانستند دارای پایگاه اجتماعی برتر شوند. اسلام آوردن و ایمان به خدا و پیامبر (ص)، هجرت، جهاد، مصاحبت و همراهی با پیامبر (ص) و... ازجمله عوامل تعیین پایگاه اجتماعی در صدر اسلام بودند. صحابه با استفاده از این موقعیتها جایگاه خود را در جامعه بهعنوان افراد شاخص و برجسته تثبیت نمودند و این عوامل موجب شد تا آنان از طرف جامعه، مورد تأیید قرارگرفته و نقش نخبگی به آنان داده شود و نقش تعیینکنندهای در تحولات جامعه داشته و با تکیهبر رهبری الهی و ایمان و عقیده بر مبنای تعالیم قرآن کریم و سیره پیامبر (ص) جامعهای اسلامی تشکیل دادند و در گسترش آن نقش مهمی ایفا کردند.