چکیده

هدف پژوهش حاضر مقایسه دیدگاه دانشمندان اسلامی و روان‌شناسان در زمینه مفهوم‌شناسی و ماهیت شکر است که برای رسیدن به این هدف از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. با توجه به جایگاه و اهمیت شکرگزاری در دین اسلام و با لحاظ پدید آمدن شاخه جدید و تأثیرگزاری در روان‌شناسی، تحت عنوان روان‌شناسی مثبت‌گرا که از قضا شکرگزاری از مفاهیم اساسی آن است، مسئله‌محوری در این نوشتار این است که آیا ماهیت شکرگزاری را در این دو دیدگاه‌‌(دیدگاه دانشمندان اسلام و روان‌شناسان مثبت گرا) یکی است یا خیر؟ و اگر تفاوت‌هایی دارند، این تفاوت‌ها در چه مواردی است؟ در این نوشتار تلاش شده تا این مسئله مورد تبیین و پاسخ‌گویی قرار گیرد. با توجه به یافته‌های پژوهش، نتیجه این شد که ماهیت شکر از منظر این دو دیدگاه در سه قید، فطری بودن، فعل اخلاقی و هیجان، دارای تفاوت‌هایی می‌باشد. ۱٫ قید فطری در تعریف روان‌شناسان به‌کار گرفته نشده، ولی در دیدگاه اسلامی لحاظ شده است. ۲٫ در هر دو دیدگاه شکر فعل اخلاقی است، منتها در ملاک اخلاقی بودن با یکدیگر تفاوت دارند. ۳٫ اکثر اندیشمندان اسلامی ‌‌(برخلاف بسیاری از روان‌شناسان) قید هیجان را به طور صریح در تعریف شکر به‌ کار نبرده‌اند. ازاین‌رو، می‌توان گفت که قید هیجان در تعریف شکر از منظر بسیاری از اندیشمندان اسلامی وجود ندارد، اما با تحلیلی دیگر می‌توان هیجانات را به دو قسم هیجانات معطوف به آینده و هیجان آنی تقسیم کرد در این صورت می‌توان شکر را از هیجان معطوف به آینده دانست.

دانش آموخته

• حسین امیری