اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
مؤلّفههای ادراک عقلی در دو نظریه «انتزاع» و «اتحاد»
1401,علمی پژوهشی
چکیده
ادراک که یکی از اصلیترین شاخصهای نفس است، در فلسفه رایج به چهار قسم تقسیم میشود. کاملترین بخش ادراک، تعقل یا ادراک عقلی است و فصل ممیّز نفس ناطقه از نفس حیوانی نیز میباشد. اینکه ادراک چگونه در تطورات خود از مرحله احساس به تعقل منتهی میشود و نیز چگونه از عوامل بیرونی ـ بهخصوص عقل فعال ـ بهره میبرد تا به درک کلیات (تصوری و تصدیقی) نائل گردد، از پرسشهای این نوشتار است. در این مسأله، فلسفه مشّائی و حکمت متعالیه همسوییِ قابلتوجهی دارند. لکن بر حسب دیدگاه خاصّی که در اصل ادراک دارند، انظار مستقلی نیز در این مورد ارائه میکنند. مشائیان ادراک را از قبیل انتزاع و پالایش مدرَک از ماده (و غواشی) میدانند. اما فیلسوفان صدرایی ادراک را ناشی از اتحاد مدرِک (= نفس) با مدرَک قلمداد میکنند. تبیین چگونگی تعامل نفس با عقل فعال به عنوان یکی از مؤلفههای اصلی ادراک عقلی، در این دو مکتب فلسفی و مکانیسم پیچیدهای که بر آن حاکم است، موضوع اصلی این نوشتار است.