اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
فراتحلیل آثار حوزویان در مواجهه با فلسفه ویتگنشتاین؛ با تأکید بر حوزه علمیه قم
1401,علمی پژوهشی
چکیده
تأملات فلسفی ویتگنشتاین درباره زبان و تأثیرات فراوان آن در حوزههای گوناگون معرفتی و فلسفی، اندیشمندان حوزوی را نیز به مواجهه با این اندیشهها واداشته است. بررسی این مواجهات و شناخت انواع آن برای شناسایی ظرفیتها، خلأها، آسیبها و خطرات ممکن در این مواجهه ضروری مینماید. پژوهش حاضر با بررسی آثار اندیشمندان حوزوی که به مواجهه با فلسفه ویتگنشتاین پرداختهاند، میکوشد تا صورتبندی منظمی از این آثار ارائه کرده، انواع این مواجهه را شناسایی نماید. در گردآوری اطلاعات با روش «گلولهبرفی» ۵۲ اثر، اعم از مقاله، کتاب و پایاننامه به دست آمد که از سال ۱۳۷۲ تاکنون نگارش شده است. دادهها با روش «فراتحلیل کیفی»، در دو بخش یافتههای توصیفی با پنج شاخص (بازه زمانی، مراکز علمی، قالب آثار، دستهبندی پژوهشگران و نقش پژوهشگران) و در بخش بررسی کیفی نیز با معیار «نحوه مواجهه با فلسفه ویتگنشتاین»، آثار در هفت دسته قرار گرفته و براساس آن، هفت نوع مواجهه با فلسفه ویتگنشتاین در حوزه علمیه قم شناسایی شده است. طبق نتایج فراتحلیل، بیشترین حجم آثار نگاشته شده (۵۰%) به شرح و بسط فلسفه ویتگنشتاین پرداخته و ۲۱% آن آثار را نقد کرده؛ نقدها نیز بیشتر در سطح مباحث منطق، معرفتشناسی و الفاظ بوده و چندان به سطح فلسفی نمیپردازند. ازاینرو، خلأ وجود یک نظریه منسجم فلسفی برای مواجهه با بنیادهای فلسفی نظریه ویتگنشتاین کاملاً محسوس بوده و موجب شده تا جدیترین مواجهه حوزویان که در جهت بهرهگیری و مقایسه دیدگاههای وی با مباحث اصول فقه (۱۷%) بوده، با خطر گرفتار شدن در مبانی و لوازم معرفتی نظریات وی مواجه شود و این مسئله ضرورت مواجهه جدی در سطح بنیادی فلسفی با فلسفه ویتگنشتاین را مینماید که بهنظر میرسد نظریه «اعتباریات» علامه طباطبائی بستر مناسبی برای آن فراهم کرده است.