چکیده

این مقاله با مشارکت اصغر سلیمی نوه و زهرا شکرانی نوشته شده و در اولین همایش ملی علوم رفتاری و اسلامی پذیرفته شده است. توجه به انسان و شناسایی ویژگی های او مساله ای است که مورد توجه همه مکاتب فکری و مذاهب دینی بوده است.اینکه انسان کیست و مراتب و موانع تکامل اخلاقی او چیست هم از لحاظ وجود شناسی و هم به لحاظ معرفت شناسی در طول تاریخ مورد بحث قرار گرفته است. اندیشمندان اسلامی با تاسی از قرآن و احادیث سیمای یک انسان کامل را عرضه کرده اند که قابل مقایسه با نظریات متفکران مغرب زمین نیستاساسا. هر مذهب و مکتبی که داعیه انسان سازی دارد، باید بتواند انسانی را با ویژگی ها و صفات خاصی به عنوان نمونه و الگو معرفی کند. چرا که تحقق جامعه ایده آل و کامل در گرو انسان ایده آل و کامل است و اگر مکتبی به جامعه اصالت بیشتری داده و خود را زیرمجموعه آن قرار می دهد، نمی تواند بدون تصور و معرفی انسان کامل در پی تحقق آرمان های جامعه فاضله خود باشد. درمکتب اگزیستانسیالیسم ،انسان نه به عنوان غایت وهدف،بلکه به عنوان موجودی مختار وآزاد وهمه کاره آفریده شده است به گونه ای که خود می تواند خودیت خویش وهویت بخش خویش نیز قلمداد گردد وارزش آفرینی نماید.نگاه های ایجابی وسلبی دراین مکتب انسان را موجودی ناشناخته بدل ساخته وموجب نگانی هایی درباب کمال وسعادت انسان گردیده است. در دستگاه فلسفی ملاصدرا، انسان از جایگاه ویژه ای برخوردار است به گونه ای که اساس خلقت برای انسان معرفی می شود. از نظر ملاصدرا انسان میوه درخت وجود است و سراسر عالم وجود برای او آفریده شده است. انسان بزرگترین آیه و نشانه خداوندی بوده و بزرگترین حجت الهی بر مخلوقات است. چونان کتابی است که حق تعالی خود نوشته است و هیچ معبودی با او قابل قیاس نیست. در این تحقیق برآنیم که چیستی و هویت انسان کامل از نگاه ملاصدرا و مکتب اگزیستانسیالیسم را مورد بررسی قرار دهیم.

دانش آموخته

• مریم پوررضاقلی