اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
در آمدی بر بررسی تطبیقی امربه معروف و نهی از منکر از دیدگاه معتزله و دیگر فرق اسلامی(۱)
1385,علمی ترویجی
چکیده
"گرچه امربهمعروف و نهیاز منکر از آموزههایی است که مورد اتفاق نظر کلیهء فرق اسلامی-به جز برخی کسان- است،اما از آنجاکه اختلافات موجود،به سرعت،طرفداران این فکر را دور از هم ساخته و در دو قطب مخالف مینهد و نیز بدان روی که این اصل تأثیر ژرف اجتماعی و سیاسی و در صحنهء رفتار از خود به جای میگذارد،ضرورت بررسی تطبیقی آن را در میان فرقههای اصلی اسلامی دوچندان میسازد تا نقاط و نکات اشتراک و افتراق در ساحت اندیشه و عرضه عمل نمایانتر گردد و پژوهشگر را در فهم دقیقتر آرای آنان یاری دهد. ابن حزم با تأکید بر این اتفاق،اختلاف را در کیفیت امربهمعروف و نهیازمنکر و محدودهء آن دانسته و مینویسد:«برخی از قدمای اهل سنت و برخی دیگر چون احمد بن حنبل و غیر او برآنند که امربهمعروف و نهیاز منکر تنها به قلب یا به زبان است؛ (چنانکه قدرت بر آن وجود داشته باشد) اما به هیچوجه کاربرد دست و یا شمشیر روا نیست. درحالیکه اگرچه معتزله به وجوب امربهمعروف و نهیازمنکر در همهء مراتب تا مرحلهء خروج و کاربرد شمشیر و خشونت معتقدند اما شروطی را در نظر گرفتهاند و میان مراتب آن و انواع منکرات تفصیل قائل شدهاند. ۶۸ احمد بن محمد قاسمی،یکی دیگر از پیشوایان زیدیه در کتاب خود،«عدة الاکیاس فی شرح معانی الاساس»معتقد است که امربهمعروف و نهیازمنکر از اصول است و این مسئله(اصل بودنش)از خود شریعت دانسته نمیشود."