اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
درآمدی بر جامعه شناسی اسلامی (مناسبات فلسفه اجتماعی و جامعه شناسی در آرای ابن خلدون)
1393,علمی پژوهشی
چکیده
در دورههای اوج تمدن اسلامی، اندیشمندان مسلمانی که به مطالعه جوامع میپرداختند، مبانی علمی را بنیانگذاری کردند کهاندیشمندان غربی سالها بعد با تغییراتی آن را جامعه- شناسی نامیدند. مسلمانان که در بررسیهای خود درباره جوامع از منابع معرفتی مختلفی همچون عقل، شهود و تجربه استفاده میکردند، از منظر اندیشمندان غربی ملقب به فلسفه پردازی شدند و تحقیقات اجتماعی آنها خارج از علم جامعهشناسی مدرن با عنوان فلسفه اجتماعی مورد ارزیابی قرار گرفت. این در حالی است که امروزه، کاراییِ روش تجربی در بررسی واقعیتهای اجتماعی - به عنوان تنها روش علمی شناخت جامعه - با مشکلات و انتقادهایی روبه رو شده است کهاندیشمندان را ناگزیر از کاربرد روشهای دیگر(مانند روشهای تفهمی و انتقادی)کرده است. در این راستا مقاله حاضر درصدد است با بررسی اندیشههای اجتماعی ابن خلدون به عنوان یکی از جامعهشناسان مسلمان و بیان مناسبات فلسفه اجتماعی و جامعهشناسی، به این مسئله بپردازد که با توجه به گسترده شدن منابع معرفتی جامعهشناسی در دوران اخیر، بنیان آنچه که زمانی اندیشه اجتماعی مسلمانان را با عنوان فلسفه اجتماعی از جامعهشناسی مدرن جدا میکرد، فرو ریخته است. در نتیجه فلسفه اجتماعی مسلمانان شایسته عنوان جامعهشناسی است که به دلیل به کارگیری منابع معرفتی مختلف، از ابعاد گستردهتری برخوردار شده است. اگرچه فلسفه اجتماعی ظرفیتهای کلامی و فقهی و عرفانی و... نیز دارد. این مقاله با استفاده از روش اسنادی ـ تحلیلی، کتاب مقدمه ابن خلدون را به عنوان اثری جامعهشناختی، مورد بازبینی قرار داده است، با این هدف که بتوان بر پایه ابعادی که ابن خلدون در پرتو روش قیاسی- برهانی به علم عمران بخشیده، مناسبات فلسفه اجتماعی و جامعهشناسی را روشن کرد.