چکیده

یكی از دغدغه‏های مهم مجامع علمی و آموزشی، كیفیت تدوین متون درسی است. كتب درسی مناسب، ازجمله عوامل اساسی هستند كه می‏توانند موجب كارآمدی نظام آموزشی و پیشرفت تحصیلی محصّلان گردند. این امر سبب می‏گردد كه محصّلان بر متن یا متون خاص تمركز داشته باشند و از پراكندگی و عدم انسجام در امر تحصیل كاسته شود. در این راستا، كار «دفتر تألیف و نشر متون درسی حوزه» كه چند صباحی است در عرصه تدوین متون تازه گام برمی‏دارد، قابل تقدیر و ستایش است، از این رو نوشته حاضر به هیچ روی بر آن نیست كه با نقد عمل‏كرد این دفتر موجبات یأس و ناامیدی عزیزان دست‏اندركار آن را فراهم سازد، بلكه در صدد یاری رساندن به قصد نیل به اهداف عالی آن دفتر می‏باشد. ضمن آرزوی موفقیت هر چه بیشتر برای «دفتر تألیف و نشر متون درسی حوزه» جهت تألیف كتب درسی مفیدتر و مناسب‏تر از طلاب پایه اول «مدرسه علمیه شهیدین» ـ در سال تحصیلی ۸۱ ـ ۸۰ ـ كه در نوشتن این نقد مؤثر واقع شدند قدردانی می‏گردد. چندی است كتاب «منطق ۱» به عنوان متن درسی برای تدریس در دوره سطح یك و مقدماتی منطق در نظر گرفته شده است. از این رو، لازم بود مؤلف گرامی از طرح بعضی از مباحث كه فراتر از این سطح به حساب می‏آیند، اجتناب می‏كردند. البته این مسأله مدّ نظر مؤلف كتاب بوده است، امّا پرهیز از تفصیل و توضیح مطالب و اكتفا به اجمال‏گویی‏ها ـ و در بعضی موارد اكتفا به صرف تعریف بدون ذكر مثال و یا بالعكس ـ خود موجب سؤالات و ابهاماتی شده است كه با هدف تألیف متن درسی منافات دارد. طرح مباحث آن چنانی اگر همراه با شرح و تفصیل و بیان همه شقوق و حالات می‏بود، هر چند ابهامی از خود باقی نمی‏گذارد، امّا فراتر از سطح مقدماتی قرار می‏گرفت، و اگر به طور اجمالی و اشاره‏وار مطرح می‏گردید (چنان چه نمونه‏هایی از آن را می‏توان در این كتاب یافت)، دیگر مطالب وضوح لازم را نداشت. در حالی كه یكی از ویژگی‏های كتاب درسی این است كه مطالب كتاب واضح، گویا و همراه با مثال باشد، به طوری كه هم به توضیحات خارج از كتاب مدرس كم‏تر نیاز داشته باشد و هم نزد محصّلی كه برای اوّلین بار است با آن علم آشنا می‏شود، مشكل و بیش از حد گسترده به نظر نرسد. علاوه بر این‏ها تدریس این كتاب در طی یك نیم‏سال تحصیلی (و به مدّت چهل ساعت درسی) دیگر توضیحات مفید و لازم خارج از كتاب را نمی‏طلبد (چنان چه عملاً هم این امر تجربه شده است). مسأله دیگر، ارائه توضیح اضافی و یا ذكر مثال‏های متعدّد است كه در جای خود می‏تواند مخلّ باشد (و كتاب مورد نظر از این ویژگی هم مستثنا نیست). در ذیل به چند نمونه از این موارد اشاره می‏گردد

دانش آموخته

• مجید ابوالقاسم زاده

  استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی