اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
تبیین جایگاه حق و قانون در نگرش کانت و اندیشه اسلامی
1400,علمی پژوهشی
چکیده
مفهوم حق و قانون از پرکاربردترین اصطلاحاتی است که در دانشهای مختلفی چون فقه، حقوق، اخلاق و سیاست از آن استفاده میشود. کانت از فیلسوفان برجسته عصر روشنگری است که مباحث عمیقی را در تبیین مفهوم حق و قانون و نقش تعیینکننده آنها در عرصه علوم مختلف مطرح ساخته است. با توجه به تأثیر جدی اندیشه کانت بر فلاسفه مابعد خود، تبیین جایگاه حق و قانون در اندیشه ناب اسلامی و نقد دیدگاه او، زمینه مناسبی را برای طرح بحث فلسفی پیرامون حق و قانون در بستر اسلامی فراهم میسازد. در این پژوهش تلاش شده است پس از اشاره اجمالی به برخی از مبانی فلسفی کانت، به تشریح مفهوم حق و قانون و تبیین خاستگاه آنها در اندیشه ایشان و نقد آنها بر پایه آراء مطرح شده در اندیشه متعالی اسلامی پرداخته شود. برخلاف نگرش انسانبنیاد کانتی و رویکرد سوبژکتیو و تکیه بر عقل خودبنیاد ـ که شاکله اصلی را در تحلیل مفهوم حق و قانون تشکیل میدهد و منافع و خواست و اراده انسان را محور شکلگیری و سازماندهی قواعد و ضوابط قانونی قرار میدهد ـ در نگاه اسلامی توجه به جهانبینی توحیدی و نگرش الهمحور در تحلیل این دو مفهوم مهم جلوه میکند. ازاینرو با توجه به آموزههای حکمی اسلامی میتوان بحث حق و قانون را در دو حوزه توصیفی و هنجاری مطرح نمود و ارتباط میان آندو را مورد دقت قرار داد.