چکیده

علی بن ابراهیم علوی جَوّانی از مورخان قرن سوم و صاحب کتابهای اخبار صاحب فخ و یحیی بن عبدالله، تلاش کرده تا به قیام شخصیتهای برجسته علوی و زیدی، بپردازد. این کتابها اکنون در دسترس نیست و تنها بخشی از اخبار آنها در کتاب مقاتل الطالبیین بازمانده و از طریق آن به دیگر متون تاریخی راه یافته است. بررسی شخصیت و حیات علمی، آثار تاریخی، شیوه تاریخنگاری، منابع و اهداف نگارش این آثار، زیربنای اصلی این پژوهش بود و تیجه آن گردید که مهمترین انگیزه وی در نگارش مقتل خاندان ابیطالب، باتوجه به شرایط سیاسی و اجتماعی عصر خویش، معرفی فساد حاکمیت و تأکید مجدد به مبارزه با ظلم تا شهادت و تحریک زیدیه و علویانی بود که اندیشه قیام مسلحانه را داشتند. علی بن ابراهیم برای کسب اطلاعات لازم درباره این قیامها، با بهره گیری از منابع و شیوخ متعدد، به جمع آوری اخبار تاریخی پیرامون زندگی صاحب فخ و یحیی بن عبدالله پرداخت و آنها را منتشر کرد. تاریخنگاری وی در مقتل نگاری ظهور یافته است؛ اما با بررسی شیوه نگارش وی روشن گردید که توجه خاص جَوّانی به صحابه نگاری است.

استاد

• محمدجواد یاوری سرتختی

  استادیار گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام