روش شناسی از مباحث پایه و اساسی است که در فرایند تولید علوم انسانی و اجتماعی، نخستین و ابتدایی ترین مرحله به شمار می رود. در حوزه علوم اجتماعی با روش های مختلف شناخت اجتماعی مواجه هستیم که کاملاً غربی بوده و مبتنی بر هستی شناسی، انسان شناسی و معرفت شناسی غربی شکل گرفته اند؛ یعنی کاملاً با مبانی و اصول اسلامی ناسازگارند. روش شناسی اجتماعی در اندیشه قرآن که کاملاً متمایز از روش شناسی اجتماعی غربی است، هدف بررسی در این مقاله می باشد. این مقاله ضمن بررسی روش شناسی اجتماعی قرآن با روشی تحلیلی و با عطف به مبانی هستی شناختی، انسان شناختی و معرفت شناختی قرآنی، این روش را «رئالیسم توحیدی» می نامد که بر اصول خاصی استوار است؛ از جمله اینکه تعدد و نیز تعامل ابزارهای معرفتی (حس، عقل و وحی) در آن به چشم می خورد. به دلیل بهره گیری از چنین ویژگی ای روش شناسی اجتماعی قرآن دارای جامعیت نظری بوده و واجد کلیه رویکردهای تبیینی و توصیفی، خرد و کلان، تجربی، تفهمی و انتقادی می باشد. در این زمینه هیچ نوع تقابل معرفتی به چشم نمی خورد؛ چرا که کلیه رویکردها بر اساس نوعی وحدت روش شناختی و با یک عقبه توحیدی تعریف می شوند. این ویژگی ممتاز روش شناسی قرآن است که روش های سکولار غربی فاقد آن هستند. روششناسی اجتماعی قرآن به دلیل بهره گیری از ابزار وحی و تعامل آن با حس و عقل قابلیت های افزون تری را در مقایسه با روش شناسی غربی داراست؛ قابلیت فهم و درک عمیق تر و دستیابی به ضرورت های بیشتری در واقعیت اجتماعی.
قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی. افروغ، عماد، ۱۳۷۹، فرهنگ شناسی و حقوق فرهنگی، تهران: مؤسسه فرهنگ و دانش. ——–، ۱۳۸۵، گفتارهای انتقادی، تهران: سوره مهر. بیرو، آلن، ۱۳۶۶، فرهنگ علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، تهران: کیهان. پارسانیا، حمید، زمستان ۱۳۸۳، «روش شناسی و اندیشه سیاسی»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۲۸٫…...
ادامهقرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی. افروغ، عماد، ۱۳۷۹، فرهنگ شناسی و حقوق فرهنگی، تهران: مؤسسه فرهنگ و دانش. ——–، ۱۳۸۵، گفتارهای انتقادی، تهران: سوره مهر. بیرو، آلن، ۱۳۶۶، فرهنگ علوم اجتماعی، باقر ساروخانی، تهران: کیهان. پارسانیا، حمید، زمستان ۱۳۸۳، «روش شناسی و اندیشه سیاسی»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره ۲۸٫ ———-، ، ۱۳۸۷، جزوه کلاس”اندیشه اجتماعی اسلام”، دانشگاه باقرالعلوم. تاجدینی، علی، ۱۳۸۲، فرهنگ جاودان المیزان، تهران: مهاجر. تنهایی، حسین ابوالحسن، ۱۳۷۹، جامعه شناسی نظری اسلام، تهران: سخن گستر. ————–، ۱۳۶۱، تفسیر نمونه، مشهد: آستان قدس رضوی. جوادی آملی، عبدالله، ۱۳۸۰، معرفت شناسی در قرآن، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه. ریتزر، جورج، ، ۱۳۷۹، نظریه های جامعه شناسی در دوران معاصر، محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی. سایر، آندرو،۱۳۸۵، روش در علوم اجتماعی، ترجمه عماد افروغ، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (با مقدمه دکتر حمید پارسانیا) شایان مهر، علیرضا، ۱۳۷۷، دایره المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران: کیهان. طباطبایی، محمد حسین،۱۳۷۴، تفسیر المیزان، ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه. لیتل، دانیل، ۱۳۷۳، تبیین در علوم اجتماعی، عبدالکریم سروش، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط. مصباح یزدی، محمدتقی، ۱۳۷۲، جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن، قم: سازمان تبلیغات اسلامی. مکارم شیرازی، ناصر، ۱۳۶۱، تفسیر نمونه، مشهد: آستان قدس رضوی.