چکیده

مقدمه «وما كان المؤمن ينفروا كاله لولا تق من كل فرقة منهم طاقة يتفقوا في الدين ولینذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلهم يخدرون»( توبه، آیه ۱۲۲. ۲. حج، آیه ۳۲). همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس که دراز است ره مقصد و من نو سفرم بر اساس کریمه شریفه «ومن يعظم شعائر الله فإنها من تقوى القلوب» بزرگداشت و ترویج شعائر الهی از بزرگترین وظایف بندگان حضرت حق است. حضور شعائر الهی در زندگی بشر عامل حرکت و جهش بسوی کمال و صعود به فضایل اخلاقی و انسانی است. از و بزرگترین شعائر الهی دانشمندان و عالمان ربانی هستند که بر طبق آیات و روایات فروان، وجود عالمان و اندیشمندان در هر جامعه ای مایه نشاط و تعالی جامعه است؛ آنان همچو شمع سوختند و برافروختند و واسطه فیض رب العالمين گشتند تا در سایه نور آنان جامعه در مسیر هدایت الاهی حرکت کند. آثار علمی و علمی ایشان چراغ هدایت و راهنمایی بشریت در تعین مسیر و تمسک به حبل الله المتين امت اسلام یعنی قرآن و تبعیت از ولایت امر است. بزرگداشت و استعانت جستن از ارواح بزرگ آنان و شهداء راه حقیقت، می تواند جامعه را با دو بال تقوا و معرفت در جهاد اکبر، قله های رفيع بشریت را کسب و زمینه ساز حکومت جهان کو اسلام به رهبری منجی عالم بشریت حضرت حجت ابن الحسن عسکری (روحی له الفداه) باشد. بهترین حافظ یک جامعه، هویت فرهنگی و دینی و ملی آن جامعه است که افراد جامعه بر خود می بالند و راه را برای رشد خود هموار می بینند. از این رو جامعه شناسان، دین شناسان و انسان شناسان هویت و پیشینه هویتی و فرهنگی هر جامعه را بزرگترین سرمایه آن جامعه دانسته اند. و از قدیم علما و بزرگانی به این مهم پرداخته اند و آثار جاویدانی از خود به یادگار نهاده اند که هرکدام معرف هویت جامعه اسلامی و ایرانی این مردم بوده است. پیرامون علما و فرزانگان شهرستان های الیگودرز و ازنا (بر برود و جاپلق) اثر قابل توجهی تاکنون منتشر نشده است. از این رو وظیفه خود دانستم که در کنار تحصيل دروس حوزوی، به این مهم اهتمام ورزم که ادای دینی کرده باشم. این تحقیق از تابستان ۱۳۸۱ ه. ش با کمترین امکانات مادی و معنوی آغاز شد و چون چنین کاری صورت نگرفته، بسیار مشکل و طاقت فرسا بود. ابتدا در طول سه سال تحقیق و پژوهش کتابخانه ای، مطالعات میدانی و یاداشت برداری و مصاحبه با بزرگان که مهمترین قسمت کار بود انجام گرفت تا اینکه آن مواد خام، به صورت این اثر به ارباب معرفت تقدیم می شود. در این راه بسی مشکلات و کم لطفی هایی از سوی برخی نهادهای و حقوقی و افراد حقیقی دیده که شرح آنها بسیار دلخراش و اسفناک است و از سوی دیگر با دیده خود دیدم که بسیاری از اسناد و اطلاعات نابود یا در معرض نابودی است. چه اسنادی که صندوق صندوق در آتش ندانستن سوخت و در کیسه های سیب زمینی در خاک دفن شد و تماما بر اثر نادانی و بی اهمیتی و نبود فرهنگی حفظ آثار فرهنگی و میراث دینی جامعه بوده است و حتی این روند قبور مطهر علما را نیز مستثنا نکرده و به بهانه ساخت ادارات و فضای سبز، نام و یاد آنها را برای همیشه به فراموشی می برد. مشکلات تحقیق ۱٫ نبود مرکز متمرکز شهری در گذشته این منطقه؛ ۲٫ کثرت و جدا بودن روستاها از یکدیگر؛ ۳٫ در قید حیات نبودن بسیاری از اهل اطلاع؛ ۴٫ کوهستانی و صعب العبور بودن بسیاری از مناطق؛ .. ۵٫ نبود امکانات برای سفر و ثبت اطلاعات، آثار و اشیاء باقی مانده بصورت متفرق؛ . ۶٫ نبود منابع نوشتاری گسترده از نواقص این اثر این است که زندگی بعض از مترجمین مفصل و برخی دیگر به علت عدم منابع نوشتاری و گفتاری ناقص و مجمل است و این به علت، نبود منابع یا عدم همکاری بازماندگان و اهل اطلاع می باشد. از نواقص دیگر آن که شاید گریزی از آن نیست، در ترتیب بندی و فهرست كتاب (تقدم و تأخر) با سردرگمی فراوانی مواجه بودم. تا به دلایلی برخی از علمای مهم، که از آنها اطلاعات بیشتری موجود بود به ترتیب تاریخ تقریبی وفات آنها در یک فصل ذکر شد تا علاوه بر شرح احوال بزرگان، وقایع تاریخی منطقه هم اندکی روشن گردد. و باقی علما و روحانیونی که شرح احوال آنها ناقص بود به ترتیب الفبایی در فصل دیگری ذکر شد. همچنین قلمرو این پژوهش اختصاص به فرزانگانی دارد که تا پیش از ۱۳۸۵ وفات نموده اند. به این دلیل علما و روحانیون در قید حیات تا تاریخ مذکور موضوع پژوهش نبوده است مگر آن که به تبع پدر یا استاد نامی از آنها به میان آمده است. در با لطف و عنایت الاهی مجموعه حاضر در سال ۱۳۸۵ به اتمام رسید که در آن به ارائه و پیشینه تاریخی منطقه بربرود و جاپلق و ذکر شواهد تاریخی آن از کتب معتبر تاریخ و و جغرفیای اسلامی و معرفی حدود سیصد تن از علما و فرزانگان تاریخ این منطقه (۳۳ نفر و منسوب به برقرود، ۱۰ نفر منسوب به ببرج، و بیش از ۲۵۰ نفر از رجال بربرود و جاپلق) پرداخته شده است که انشاء الله. محققان عزیز را در شناخت نقاط کور تاریخ این مرز و بوم و شناخت کتب و اسناد خطی کمکی کند. . . اگر چه این مجموعه قرار بود همراه مجلدات دیگری به ابعاد مختلف تاریخی، فرهنگی و سیاسی این منطقه بپردازد؛ اما به علت عدم همکاری نهادهای مسئول و عدم پشتیبانی مالی جهت چاپ، علی رغم جمع آوری اسناد و اطلاعات اولیه برای مجلدات دیگر، پس از مشورت با برخی بزرگواران به این نتیجه رسیدیم که فقط خلاصه تحقیقات تاریخی و شرح احوال علما ی را در یک مجلد آماده و منتشر سازیم. از این رو در خرداد سال ۱۳۸۵ این مجلد آماده شد که باز هم متأسفانه مورد کم مهری قرار گرفت و چاپ و نشر آن پنج سال به تأخیر افتاد. بنابراین سبک نگارش و اطلاعات این اثر، مربوط به پیش از ۸۵ است اگر چه در برخی موارد چنانچه مطلب جدیدی منی رسید از آن بهره جسته میشد لكن تغییر چندانی در نگارش اولیه صورت نگرفت. انشاء الله با استعانت از حضرت حق (جل عظمته) در صورت بافتن منابع مالی جهت ارائه آثار و خدمات فرزانگان این منطقه، می توان مجموعه ای از آثار علمی و اخلاقی و اسناد تاریخی را در مجموعه ای دیگر گرد هم آورد تا از این آثار پربها که محصول عمر صدها عالم و اندیشمند و ثمره تاریخ یک منطقه اصیل ولی گمنام است همگان بتواند بهره مند گردند. در خاتمه باید از کلیه کسانی که در به ثمر رسیدن این اثر با بنده همکاری کوچک و بزرگ داشته اند تقدیر و تشکر کنم از کلیه کسانی که با ارائه اسناد و خاطرات کتبی و شفاهی خود و یا با مشاوره علمی خود حقیر را مورد تفقد قرار دادند. خصوصا از حضرت آیت الله استادی (دام - ظله) که با مشغله های فراوان زحمت بسیاری را در مطالعه بخش تاریخ علما را متحمل شده اند و با تصحیح و تذکر برخی از اشکالات این اثر، بر غنای آن افزودند و همچنین حجة الاسلام سید علی مهدی نژاد امام جمعه وقت الیگودرز و حجة الاسلام سید مهدی رجایی پژوهشگر برجسته تاریخ و انساب سادات در قم که در آغاز راه با راهنمایی های ارزنده خود بر شور و اشتیاق راقم افزودند. و پدر گرانقدرم حاج سید علی نقی موسوی، مادر عزیزم، برادران و خواهرانم بخصوص برادر سفر کرده ام جانباز و پاسدار اسلام سید محمد صادق موسوی و سید م سجاد موسوی که در این امر یاری و تشویقم نمودند. همچنین روحانیون و طلاب فاضل آقایان محسن افتخاری، قاسم سعیدی، محمد رضا نظری، عباس نصيرالاسلامی، حسن رضایی، محمدرضا سرلک، حمید افتخاری، نویسنده فاضل آقای امیر ملک محمودی و دیگر عزیزانی که با هر نوع کمک این حقیر یاری دادند. و در نهایت باید از همسر محترمم تشکر کنم که اگر صبر و حوصله او نبود توفيق ظهور این اثر برایم ممکن نبود. در پایان از همه صاحب نظران و خوانندگانی که عنایت نموده و با نظرات و پیشنهادات سازنده خود اینجانب را یاری می دهند صمیمانه تشکر و سپاسگزاری می گردد.

دانش آموخته

• سید مهدی موسوی