چکیده

انسان تنها مخلوقی است که شایستگی جانشینی خدا را دارد و با قدرت خلاقه‌ای که خداوند در وی به ودیعه ‌نهاده‌ است می‌تواند سلطان سرزمین وجودی خود و حتی خارج از خود باشد و بر عوالم خارج از وجود خویش تأثیر بگذارد، آن‌گونه‌که به‌مثال خداوندی خلق و امر نماید. مرتبه‌ای از این قدرت خلاقه «خیال» نام دارد که ابزاری اساسی برای شکل‌گیری هویت انسان و تعالی وجودی وی است، زیرا نفس تحت تأثیر خیالاتی که خود انتخاب، ضبط، یا خلق کرده است، انفعالات و احوال گوناگونی را تجربه می‌کند و به‌مرور زمان و متناسب با نوع خیالات، حالات انسانی به ملکات پایداری که سازندۀ هویت افراد است تبدیل می‌شود. ازاین‌رو، «خیال» می‌تواند سعادت یا شقاوت انسان را رقم بزند. اگر قوۀ خیال تحت مدیریت عقل درآید و از امور مادی و توهمات، تزکیه و تنزیه شود، ظرف علوم و معارف معنوی و صیادی برای صید معارف می‌گردد، زیرا استعداد اتصال به عالم مثال (خیال منفصل) را می‌یابد و ابزار کارآمدی برای ادراک حقایق می‌شود. در این مورد، آیت‌الله جوادی آملی می‌فرماید: خیالِ مطیعِ عقلْ حق است و خیالِ مطیعِ هوسْ باطل است . کسانی که از عالم خیال عبور کرده و به حقیقت راه یافته‌اند، اوحدی از انسان‌ها هستند که از افتخارات خیالی گذر نموده و برای «وجه الهی» کار و تلاش می‌کنند.

دانش آموخته

• رقیه یوسفی سوته