چکیده

خداوند متعال شخصیت انسان را به گونه ای آفریده است که به همدم و مونس نیاز دارد و اینکه انسان را انسان می نامند یا بدان سبب است که انسان از «نسی ینسی» مشتق شده و به معنی فراموشی است، چون انسان نوعاً فراموشکار است او را به این عنوان نامیده اند یا انسان بدان سبب انسان است که از «اُنس» مشتق شده است و انسان را انسان می نامند، زیرا به انیس و همدم نیاز دارد و زندگی او بدون حضور اجتماع امکان پذیر نیست؛ همچنان که ملاصدا وقتی انسان را تعریف میکند خصوصیت ضرورت حیات اجتماعی را در او یادآور میشود که انسان بدون حیات اجتماعی بقایی ندارد. "همانا انسان به تنهایی نمیتواند بقا در وجود و در ذات داشته باشد زیرا نوع انسان منحصر در شخص نیست بنابراین نمیتواند بدون تمدن اجتماع و تعاون زندگی کند." نیاز به انیس در انسان بسیار جدی است؛ به گونه ای که بدون آن حیاتش آسیب می بیند. در میان همدم ها برای انسان همدم حقیقی و مونس جان، یاد خداوند متعال است که یاد خداوند مایع آرامش دل و فراموشی او و دوری از یاد خداوند زمینه خودفراموشی است؛ بلکه بالاتر میتوان گفت که اصلاً انسانیت انسان در گرو ارتباط با خداوند متعال است. به فرمایش علامه حسن زاده آملی " آن که با یاد تو همدم نیست آدم نیست"؛ همچنان که یکی از اهداف فلسفه اسلامی این است که انسان با مطالعه علمی و عملی فلسفه بتواند به مقام برتر برسد و خود جهانی برتر باشد. ملاصدرا در همین زمینه می فرماید: " بدان همانا یکی از اهداف فلسفه اسلامی، استکمال نفس انسانی است و معرفت یافتن به حقایق موجودات بر همان گونه که هست ... تا انسان با کسب این اوصاف تشبه به خداوند متعال پیدا کند." پس وقتی هویت انسان و حقیقت وجودی انسان در سایه سار ارتباط با خداوند شکل می گیرد، به اهمیت بهداشت معنوی بیشتر میتوان پی برد. بهداشت معنوی در مرحله سلبی با پیشگیری از آلوده شدن جان به آلودگی ها راهگشاست و در مرحله ایجابی با بیان دستورالعمل هایی مقدمه عروج انسان را فراهم می آورد. عروج انسان در بخش بهداشت معنوی در چهار قدم تجلیه ،تخلیه تحلیه و فناست.، تجلیه، یعنی انسان قوای نفس و اعضای بدن را به انقیاد از دستورهای دینی وادار کند و با انجام دادن واجبات و ترک محرمات و در کل با رعایت احکام دینی به طهارت صوری و ظاهری دست یابد. تخلیه، یعنی انسان با رفع ناپاکی های درونی و زدودن رذایل اخلاقی مانند بخل، حسد، خودبینی و غرور و... زمینه را برای اتصاف به فضایل اخلاقی مستعد نماید. تحلیه، یعنی انسان با کسب فضایل اخلاقی به طهارت باطنی دست یابد و جانش را برای فیضها و عطایایی الهی و مقام فنا مستعد سازد. به بیان ابن سینا "عرفان از تفریق (جداسازی ذات از شواغل)، نفض (تکاندن آثار آن شواغل)، ترک (رها کردن همه چیز) و رفض (درگذشتن از خود) آغاز می شود و در (جمع) عمق پیدا می کند که عبارت است از جمع شدن صفات برای ذات مرید صادق و به واحد ختم میگردد و آنگاه وقوف و ایستادن است. کتاب پیش رو بر همین اساس نگارش شده است و در تلاش است رهنمودی راهگشا برای اهل معرفت در کسب فضایل معنوی و در آراستن جان به صفات الهی قدم بردارد که این روش با همنشینی در خرابات چهارگانه ،سلوکی یعنی بهداشت معنوی به دست می آید. امیدواریم این اثر دستاوردی راهگشا در سلوک معنوی و پله ای برای پرواز در معنویت اسلامی باشد. تحقیق پیش رو در روز بیست و یک ماه رمضان به اتمام رسید و به پیشگاه مقدس امیرالمؤمنین علی (ع) تقدیم می گردد. نویسندگان : محمدجواد رودگر | قاسم بابایی

دانش آموخته

• قاسم بابایی