اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
فهرست موضوعات سیاسى در تفاسیر قرآن کریم
1380,علمی ترویجی
چکیده
تفاسیر قرآن کریم از منابع مهم امّا غیرمستقیم اندیشه سیاسى در گذشته و حال به شمار مىرود. بسیارى از اندیشمندان به علل متفاوت ترجیح دادهاند اندیشه سیاسى خود را در خلال تفسیرى که از قرآن ارائه دادهاند، اظهار کنند؛ امّا متأسفانه همواره از این منبع غنى در تفسیر اندیشه سیاسى مسلمانان غفلت شده است؛ همان طور که از سایر منابع غیرمستقیم اندیشه سیاسى نیز تا کنون غفلت شده است به ویژه منابعى مانند: ۱٫ شروح احادیث؛ ۲٫ کتابهاى اصول فقه به خصوص مباحث حُسن و قبح، استحسان، مصالح مرسله، سدّ ذرایع و...؛ ۳٫ دائرة المعارفها، کتب مربوط به ملل و نحل، فرهنگهاى لغت و معاجم؛ ۴٫ کتب تاریخى به ویژه تاریخ سیاسى. البته از ابواب سیاسى کتب فقهى و کلامى استفادههایى، هر چند اندک، شده است. ناشناخته بودن، خطى بودن، کمیاب بودن و در خصوص عدهاى جهل مرکّب، دلایلى است که سبب غفلت و عدم استفاده از این منابع شده است. با وجود اینها اظهار نظرهاى قاطع و نظریهپردازىهایى همچون «افول اندیشه سیاسى» و «در کام اقتدار بودن دین و دانش» همواره با جسارت تمام صورت گرفته است و تکرار مىشود. به هر حال هدف این مقاله صرفا نشان دادن این نکته است که اندیشه سیاسى مسلمانان منحصر به کتب کلاسیک و متعارف فارابى، غزالى، نظام الملک، محقق سبزوارى و مانند اینها نیست، حتّى کتابهاى تفسیرى که در بادى نظر اثرى از اندیشه سیاسى در آنها دیده نمىشود، حاوى مباحث اساسى در اندیشه سیاسى است و چه بسا به قول اشتراوس اندیشههاى سیاسى محورى اندیشمندان در آثارى از این دست نهفته باشد.