این پژوهش با سؤال اصلی فرهنگ اسلامی در دوره گورکانیان هند چگونه موثر واقع شد با سه بخش در پی اثبات این است که اسلام به لحاظ فرهنگی، در شکل فرهنگ ترکیبی هندی اسلامی، با تمهید مقدمات و زمینه های لازم توسط حاکمان گورکانی، در هند موثر واقع شد. در این پژوهش برای بررسی فهم بیشتر ویژگی فرهنگ هندی، ناچار به بررسی این فرهنگ پیش از دوران گورکانیان هستیم. ترکیبی بودن این فرهنگ که در طول تاریخ پر فراز و نشیب خود، با فرهنگ اقوام و ملل مختلف پیوند برقرار کرده و آنها را در خود مستحل ساخته از ویژگی های آن است که در فصل اول به آن پرداخته ایم .فرهنگ اسلام نیز یکی از این گونه فرهنگها می باشد که در طی حضور تاریخی خود در شبه قاره هند، تنها فرهنگی بود که بیشترین تاثیر را بر فرهنگ هندی بجای گذاشت و علاوه بر آن براثر همنشینی مسالمت آمیز مسلمانان هندوها در قرون اولیه هجری نفوذ بسیار زیادی در جامعه هند در زمینههای مختلف بر جای گذاشتند اما فرهنگ ترکیبی از این دوران شکل نگرفت بلکه دوره دوم حضور متفاوت مسلمانان در جریان هندی شدن حاکمان مسلمان برای بقای حاکمیت خود از جمله افغان ها در نتیجه تاثیر متقابل این دو فرهنگ، فرهنگ ترکیبی هندی- اسلامی رشد یافت، که در فصل دوم این مساله مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش سوم این پژوهش این نوع فرهنگ در دوره گورکانیان مورد بررسی قرار می گیرد و به این ننتیجه رسیدیم که با مساعی حاکمان مسلمان گورکانی و زمینه سازی های آنان و پیش زمینه هایی از دوران پیشین، فرهنگ ترکیبی هندی- اسلامی به اوج خود رسید و در نهایت به ظهور دستاورد هایی از این فرهنگ در این دوران منجر شد.
عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
استاد تمام گروه علوم و اندیشه سیاسی و معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه شهید بهشتی ، رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی