چکیده

مواضع سیاسی ائمه اطهار(ع) در قبال خلفای عباسی پرسش اصلی رساله حاضر بود. فرضیه مورد آزمون تبیین موضع گیری های سیاسی از پایگاه اصلاح و تقیه بوده است. توضیح اینکه، در تعامل میان ائمه (ع) و خلفا، هفت نوع مواجهه قابل تصور است: ‎۱- قیام ‎۲- تقیه ‎۳- اصلاح ‎۴- فرمانبری و اطاعت ‎۵- صلح ‎۶- مبارزه منفی ‎۷- رویارویی آشکار. یازده معصوم(ع) از تمام مواضع فوق فقط از مورد چهارمی که فرمانبری و اطاعت است، استفاده ننموده‌اند. و با توجه به شرایط خاص زمانی و مکانی، برخوردهای متناسبی داشته‌اند. رهبران الهی در زمان خلافت عباسی، علاوه بر مورد فرمانبری، مواضع سیاسی صلح و قیام را نیز به کار نبرده‌اند. با دقت در عملکرد پیشوایان عصر عباسی، ملاحظه می شود که هرچه جو سنگین‌تر می شده و خفقان و سختگیریها افزوده تر می گردیده، تقیه بیش‌تر و مبارزه منفی و اصلاح و رویارویی آشکار، کم رنگ تر جلوه می کرده است. تقیه به دو معنا به کار رفته است: ‎۱- پنهان کاری؛ پنهان کردن عقاید، اهداف، برنامه و...‎۲- مبارزه پنهانی؛ که در گونه‌های متفاوت اعمال می شود، که با سخت شدن اوضاع حاکم، تقیه به مفهوم پنهان کاری بیش‌تر نقش پیدا می کند تا تقیه به مفهوم مبارزه پنهانی.

دانش آموخته

• زینب شیخ محسنی

استاد راهنما

• نجف لک زایی

  استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

استاد مشاور

• سید حسین فلاح زاده

  دانشیار گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام