پژوهش حاضر به بررسی رفتار خلفای راشدین با موالی می پردازد که در حقیقت مقایسه ای است بین رفتار خلفای ثلاثه یعنی ابوبکر، عمر و عثمانبا حضرت علی (ع). موالی مورد نظر در پژوهش که ایرانیان می باشند از زمان گسترش فتوحات مسلمانا به سمت و سوی ایران به طرق مختلف وارد سرزمین عرب شدند. لذا سعی نمودیم در پژوهش کنونی به بررسی موالی و و علت نحوه شکل گیری آنها در یک بخش و در بخش دیگر به بررسی رفتار ۳ خلیفه اول با موالی بپردازیم و در بخش سوم نیز رفتار امام علی (ع) را با موالی بیان نمودیم. و برای تکمیل و روشن نمودن مباحث به شخصیت هر کدام از خلفای ثلاله و امام علی (ع) پرداختیم. در سؤال اصلی پژوهش به علل گرایش موالی به علی (ع) و رویگردانی آنها از خلفای ثلاثه از یکسو و عدالت علی (ع) از سویی دیگر باعث گرایش موالی به علی (ع) و رویگردانی آنها از خلفای ثلاثه شده بود. و در نتیجه گیری پژوهش سعی شده فرضیه را بااین توضیح به اثبات برسانیم که خلفای ثلاثه با آنکه می دانستند اسلام هیچ تبعیضی بین عرب و غیر عرب قائل نیست. ولی با تعصبات کور و تبعیضاتی که بین موالی واعراب اعمال نمودند علاوه بر آنکه اسلام و قرآن را نادیده گرفتند سبب گرایش موالی به علی (ع) و در نهایت تشیع آنها و تنفر و انزجار موالی از خلفای ثلاثه شدند.
عضو هیات علمی گروه تاریخ دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
دانشیار گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام