چکیده

پژوهش حاضر با عنوان علل و زمینه‌های پیدایش خوارج و نبیین خط مشی امام علی (ع) ر مقابله با خوارج میباشد. سؤال اصلی در این پژوهش که پیرامون چگونگی علل و زمینه های پیدایش خوارج در دوره امام علی (ع) و نیز مواضع امام علی (ع) در رویارویی با آنهاست. با استفاده از خطبه‌های شیوای نهج البلاغه توانسته‌ایم دیدگاههای امام علی (ع) را راجع به خوارج بیان کنیم. و همینطور به مواضع امام علی در مقابله با این فرقه که ر یک زمان امام (ع) به صورت مهربانی و عطوفت با آنها برخورد داشته‌اند و در یک زمان هم با برخوردی تند که مجبور شدند دست به شمشیر بر علیه آنها در جنگ نهروان بزنند که باعث کشته شدن عده زیادی از آنها شد، بپردازیم. در این پژوهش فرضیه ما این است که حیله‌ها و ترفندهای سپاه شام بوده است که با استفاده از ساده لوحی مسسلمانان که در سپاه امام علی (ع) بودند بهره گرفتند و باعث شورش و از هم گسیختگی سپاه امام شدند. و نیز تعصبات قبیلگی هم یکی از اوصافی بود که لشکر امام دچار آن بود و باعث شکل گیری فرقه خوارج گردید. به منظور بررسی این موضوع، پژوهش را در چهار فصل ارائه میکنیم. در فصل اول که راجع به اصطلاح خوارج و عناوین دیگر آنهاست به عناوینی چون خوارج، شراة، محکمه و مارقین اشاره کردیم و هر یک را به هر مناسبتی که خوارج به خود نسبت میدادند، را توضیح داده‌ایم. در فصل دوم، که زمینه‌ها و علل پیدایش خوارج است زمینه‌ها را در عصر پیامبر (ص) و دوران خلفاء و نیز دوره حکومت امام (ع) تا جریان حکمیت جستجو کرده‌ایم، و در ضمن عوامل پیدایش آنها، به اندیشه‌ها و عقاید آنها هم پرداخته‌ایم. در فصل سوم، به بررسی دیدگاههای حضرت علی (ع) راجع به خوارج و نیز مواضع حضرت در برابر آنها پرداخته‌ایم و در فصل آخر هم به پیامدهای ظهور این فرقه که باعث مشکلات جدی در مقابل حکومت امویان گردید و سالهای متمادی و طولانی آنها را به خودشان مشغول داشتند، و باعث کشتار فراوانی از آنها شدند، اشاره کرده‌ایم و فرقه‌ها و انشعبات بعدی آنها را نام برده و به عقاید هر یک بطور جداگانه پرداخته‌ایم. در پایان به ارائه نتیجه گیری از کل مباحث پرداختیم و در ضمیمه به چهره‌های سرشناس از خوارج که در واقع بنیانگذاران این فرقه هم بودند و جزء اشراف و بزرگان خوارج به حساب می آمدند اشاره نموده‌ایم.

دانش آموخته

• رضا جعفری نوقاب

استاد راهنما

• سید حسین فلاح زاده

  دانشیار گروه تاریخ و تمدن دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام

استاد مشاور

• حسین مفتخری

  استاد گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی