اشتراک دانش دانشگاه باقرالعلوم (ع)
رويكرد اجتهادی علامه شرف الدين و مسئله اتحاد جوامع اسلامی معاصر
1395,علمی پژوهشی
چکیده
یکی از مهمترین دغدغههای اندیشمندان معاصر اسلامی، ترسیم ارتباط بین دو متغیر اختلافات مذهبی و اتحاد اسلامی بوده است. استنباط ارائه شده از این دو متغیر در برخی موارد، جوامع اسلامی را با بحرانهای مختلفی مواجه کرده که افراط گراییهای مذهبی در دوره معاصر نمونه بارز آن است. اندیشه برخی علمای معاصر بهگونهای سامان یافته است تا علیرغم پذیرش اختلافات مذهبی به اتحاد جوامع اسلامی بهمثابه «امت» نیز آسیبی وارد نشود. یکی از این اندیشمندان معاصر، سیدعبدالحسین شرفالدین موسوی عاملی (۱۲۹۰-۱۳۷۷ق) است که بهعنوان یکی از منادیان بزرگ اتحاد اسلامی، اتّحاد میان مذاهب را نه بهمعنای مصالحه در باورهای مذهبی، بلکه بهمعنای همگرایی آن جوامع در برابر دشمنان اسلام، طرح میکند. علامه شرفالدین با بهکارگیری روش اجتهاد در دو عرصه اصول و مبانی دینی (فقه وفاق) و عرصه فروع دینی و تطبیق میان احکام فرعی دینی (فقه خلاف) درصدد ارائه این راهبرد است که عمده اصول دین، میان مذاهب اسلامی، مشترک بوده و آنها میتوانند با محوریّت این اصول، علیه دشمنان اسلام، متّحد شوند و اختلافهای موجود در دیدگاههای فقهی هرگاه بر اساس ضوابط اجتهاد، باشد، مورد احترام همه مذاهب است. تحلیل مسئله اختلافات مذهبی و ارتباط آن با اتحاد اسلامی در نظام اندیشگی علامه شرفالدین به نحوی قابل ارائه است که در مکانیزمی خاص، پذیرش اختلافات مذهبی میتواند محور اتّحاد و همگرایی جوامع اسلامی علیه دشمنان مشترک نیز باشد.